‘De aanraking trekt de aandacht naar delen van het lijf waar je een beetje “uit” bent’ – Haptotherapeut Cecile den Herder over haar vak

15 september 2019 by Linda Mulders
haptotherapie.jpg

Cecile den Herder werkt sinds 2009 als zelfstandig GZ-haptotherapeut in de eerste lijn. Ze begon haar carrière als taalkundige, maar schoolde zich om: ‘Mijn loopbaan is een mooie afspiegeling van mijn eigen ontwikkeling van “snelle denker” tot “voeler”: gevoel heeft een steeds grotere plek in mijn werk en leven gekregen.’ In dit interview vertelt Cecile over haar vak, met name toegespitst op de haptotherapeutische behandeling van psychische klachten. Wil je meer voorbeelden of ben je benieuwd naar de basisprincipes van haptotherapie? Hier vertelt ze er meer over. Ook vind je meer informatie op de website van de Vereniging voor Haptotherapeuten.

De kern van haptotherapie

Haptotherapie is voortgekomen vanuit de fysiotherapie. Een haptotherapeut zet mensen weer meer stil bij wat ze voelen, bij emoties in hun lijf. Elke emotie heeft ook een fysieke component. Mensen die bij een haptotherapeut komen, kunnen heel veel snappen en weten, maar toch nog weinig voelen. Of ze voelen vanalles maar ze snappen niet zo goed wat het eigenlijk is. Dat vergt verkennen en gaan benoemen. De haptotherapeut brengt zijn eigen gevoelens in die zich voordoen tijdens de sessies. Het lichaam is als een klankkast en die ken ik van mezelf heel goed. Dus die kan ik gebruiken.

De behandeling

In de haptotherapie zijn er drie onderdelen:

  1. het gesprek

In het gesprek zet ik mensen heel vaak stil en maak ik ze bewust van wat ze voelen. Samen zoek je naar koppelingen tussen wat iemand zegt en voelt. Bijvoorbeeld dat iemand zich ervan bewust wordt dat hij net gepraat heeft over het laatste bezoek van zijn moeder, en een kloppend hart krijgt. Hij krijgt het letterlijk benauwd van dat mens. Dan verken je die benauwdheid. Soms gebruik ik ook observaties. Dan zie ik dat iemand zijn vuisten gebald heeft en vraag ik: “Zou het kunnen dat je boos bent? Voel eens naar je handen?”. Soms klopt het, soms is het iets anders. Het liefst heb ik dat de cliënt zelf het juiste woord aandraagt dat klopt met het gevoel. Dát is hem!

  1. aanraking op de bank

In haptotherapie maak je gebruik van bevestigende, affectieve aanraking, bedoeld om te voelen. De haptobank heeft een zacht matras, niet zoals een fysiobank. De aanraking trekt de aandacht naar delen van het lijf waar je een beetje “uit” bent, bijvoorbeeld omdat je er pijn aan hebt. Aanraking maakt dat mensen kunnen verzachten en dat ze meer in hun lijf kunnen komen. Het doet ze goed. Het uitgangspunt is dat alles wat we hebben meegemaakt in ons leven, van geboorte tot waar we nu zijn, zijn sporen heeft nagelaten in ons lijf. Het lijf heeft dat ook allemaal meegemaakt. En als je je lijf meer gaat aanvoelen, gaat het ook meer praten.

Als iemand in zijn ondergoed op de bank wil, kan ik het dichtstbij komen. Aanraking op de bank kan heel veel opleveren. Maar wil die persoon dat niet, dan kan het zijn dat het geen deel uitmaakt van de haptotherapeutische behandeling. Of hij laat er een laagje kleding tussen. Ik ben daarin niet zo directief. Het is belangrijk dat het veilig is. Het gaat er uiteindelijk om dat je gaat voelen wat voor jou goed is. Dus als je kan voelen dat aanraking voor jou niet goed is en je geeft dat aan, dan zorg je goed voor jezelf.

  1. ervaringsoefeningen

Ervaringsoefeningen doe je in de ruimte of met materialen. Je maakt dan andere gevoelservaringen. Bijvoorbeeld met zo’n wiebeltol van de fysio, met ballen of met het letterlijk trekken van grenzen, met een stuk touw. Je staat dan bijvoorbeeld stil bij hoe je omgaat met opdrachten: doe je meteen wat iemand zegt, of voel je eerst wat je zelf wil? Is controle voor jou belangrijk? Neem je veel ruimte in of weinig? Hoe voelt het als iemand naar je grens toe komt? Wat gebeurt er als je de grens – letterlijk – verlegt en wat roept dat op bij de ander? Uit deze oefeningen komen basispatronen. Die zijn niet altijd leuk, maar wel heel bevestigend, erkennend. Mijn kamer is een veilige ruimte waarin mensen mogen spelen en oefenen. Ze hebben vrijheid van bewegen.

fotografie: van Mameren

Haptotherapie bij psychische klachten

Haptotherapie kan bijvoorbeeld helpen bij overspannenheid, burn-out of fysieke klachten met een psychische component, zoals buikkramp, spierspanning of hoofdpijn. Thematisch gaat vaak om rouw, niet zozeer letterlijk maar het verlies van iets. Er is bijna altijd iets waar om gerouwd moet worden waar destijds niet om gerouwd is, en wat zich in een latere levensfase openbaart. Ook zie ik veel mensen die net een periode van overleven hebben doorgemaakt.

Haptotherapie en psychologie

Er zijn psychiatrische beelden waar soms haptotherapie wel ondersteunend kan zijn, maar waarbij ook absoluut een psychotherapeut nodig is. Bijvoorbeeld traumaverwerking. Ik werk graag samen met psychologen. Vaak zijn er al dingen aangetikt in de gesprekken bij de psycholoog; die heeft iemand al bij zich als hij bij mij komt. Dat lijf heeft dat immers ook meegemaakt. Dan kun je er gewoon op door.

Crisisgevoelige problematiek is misschien minder op zijn plek. Bij een haptotherapeut kom je een keer in de twee drie weken, maar we hebben geen crisisdienst, we zijn wel gewoon éénpitters, dan moet je weten waar het ophoudt.

De samenwerkingen die ik heb met psychologen zijn zo gegroeid. Ik werk nu 10 jaar. Je moet ontdekken wie de psychologen zijn met wie je lekker en prettig samenwerkt, met wie je dezelfde taal spreekt. En samenwerking ontstaat vaak ook spontaan omdat iemand al bij een psycholoog loopt. Hier in het gezondheidscentrum lopen meerdere psychologen en psychotherapeuten rond, dat is een luxe, dan leer je elkaar veel sneller kennen.

Intake en diagnostiek

De intake begint met een gesprek, ik vraag veel informatie. Interessanter is echter wat er gebeurt op de bank, daar wordt het veel duidelijker: “is iemand er nou echt, of ligt hij nog steeds alleen te praten?”.

Ik stel geen DSM-diagnose, hoewel die er soms wel is als ik samenwerk met een psychotherapeut. Wij stellen haptotherapeutische diagnoses. Die zijn meer beschrijvend, gericht op hoe iemand omgaat met fenomenen waar we in de haptotherapie mee werken.

Behandeling

De behandeling bestaat uit de componenten die hierboven zijn beschreven. Het is verschillend hoe lang het duurt. Soms komen mensen maar vijf á zes keer. Mensen met overspannenheidsklachten volgen vaak een wat langer traject, een half jaar tot een jaar. En ik heb altijd een paar mensen die langer lopen en dan vaak ook een psychotherapeut naast zich hebben. En dan zijn er nog een aantal mensen die veel baat hebben om gewoon eens in de zoveel tijd dat lijf te komen voelen, omdat ze zoveel last hebben van dat lijf, zoveel pijn, reuma, ingrepen, dat het bijna een soort onderhoud wordt. Maar het is bijna allemaal wel met een kop en een staart.

Tips bij het zoeken van een haptotherapeut

Een goede tip is om te letten op iemands registraties. Een GZ-haptotherapeut staat in het register van de Vereniging van Haptotherapeuten, op https://haptotherapeuten-vvh.nl/. Deze heeft een vierjarige post-HBO opleiding gevolgd. De HBO-opleiding die iemand daarvoor heeft gedaan, kan vanalles zijn. Een haptotherapeut heeft zijn oorspronkelijke vak verlaten, in veel gevallen fysiotherapie of oefentherapie, maar tegenwoordig zijn er ook psychologen, coaches en andere mensen die uit andere vakken komen. Die moeten wel een voortraject doen. Het is een langdurig traject en je moet vol aan de bak met jezelf.

Er zijn altijd verschillen tussen behandelaren, bijvoorbeeld door de nascholingen die ze hebben gevolgd, maar in grote lijnen zal de benadering van haptotherapeuten met de GZ-registratie op elkaar lijken.

Kijk even goed wanneer mensen zichzelf haptonoom noemen. De haptonomie is de leer en je hebt ook cursussen haptonomie voor bijvoorbeeld fysiotherapeuten. Die mogen zichzelf dus haptonoom noemen. Maar dan ben je geen haptotherapeut.

Verder adviseer ik mensen altijd om tijdens de intake, maar ook daarna, goed te voelen hoe het voor je is met deze persoon. Voel op het moment, en als dat niet lukt, voel dan na afloop: is het een ja of een nee. En kom zo eerlijk mogelijk terug. Dat is een van de dingen die ik heb geleerd. De therapeutische relatie, daar gebeurt alles. En als je daar niet mee werkt, dan mis je een deel.

Cecile den Herder houdt praktijk in Gezondheidscentrum Dalplein in Soest. Meer weten over haar, haar praktijk en haar werkwijze? https://www.haptonomiesoest.nl/

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.