Beëindiging van de behandeling door de psycholoog

6 oktober 2019 by Linda Mulders
einde-behandeling2.jpg

Aan iedere behandeling komt een einde. Soms neemt de cliënt daarvoor het initiatief, maar soms ook de behandelaar. Omdat het beëindigen van de behandeling heftige gevoelens kan oproepen en grote gevolgen kan hebben, mag dat niet zomaar. In dit artikel lees je hoe het zit en vind je tips over wat je kunt doen als jullie het niet eens zijn over het stoppen met de behandeling. Elders op deze pagina vind je ook algemene tips over hoe je het aanpakt als je in je behandeling tegen problemen aanloopt, en de regels als je zelf niet verder wilt.

Afhankelijkheid

De behandelrelatie is geen gelijkwaardige relatie. Een cliënt is immers afhankelijk van zijn behandelaar. Daarom mag je als cliënt wel op ieder moment kiezen om niet verder te gaan, maar als behandelaar niet. Van toepassing is de WGBO, de Wet op de Geneeskundige Behandelovereenkomst. Deze zegt in artikel 460 heel duidelijk: De hulpverlener kan, behoudens gewichtige redenen, de behandelingsovereenkomst niet opzeggen. Maar wat zijn dat dan voor redenen? De wet is misschien simpel, maar de praktijk niet. Voor artsen werkt daarom de artsenfederatie KNMG nader uit hoe de wet moet worden toegepast. In dit geval doen ze dat in de richtlijn “niet-aangaan of beëindigen van de geneeskundige behandelingsovereenkomst”. Deze richtlijn is in ieder geval van toepassing op psychiaters, want zij zijn artsen. Je kunt hem niet helemaal één op één toepassen op psychologen, maar de richtlijn kan wel helpen om parallel redeneren toe te passen: conclusies trekken over wat je mag verstaan onder goed hulpverlenerschap binnen de gehele zorg.

Situaties waarin de behandelovereenkomst door de behandelaar kan worden opgezegd

Volgens de richtlijn gelden de volgende situaties als “gewichtige redenen”:

  • De cliënt gedraagt zich onheus of agressief jegens de arts of anderen. Het gaat dan vaak om een ernstig conflict tussen arts en cliënt, zonder enig perspectief op herstel. Deze bepaling gaat niet om een eenmalige onheuse uitlating. Wel vallen er verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag onder. Ook gedrag van de familieleden kan als gewichtige reden gelden.
  • De cliënt weigert aan de behandeling mee te werken. Dit is bijvoorbeeld zo als de cliënt noodzakelijke informatie achterhoudt of medicatie niet inneemt waarover duidelijke afspraken bestaan. Weigeren is niet hetzelfde als in gesprek gaan over het behandelplan of een second opinion vragen.
  • De cliënt weigert voortdurend de rekening te betalen.
  • De arts heeft een aanmerkelijk belang bij het beëindigen van de behandelovereenkomst, en wel zodanig dat voortzetting redelijkerwijs niet van hem kan worden gevergd. Bijvoorbeeld als hij persoonlijke gevoelens heeft gekregen voor de cliënt, als hij worstelt met ernstige gewetensbezwaren, als hij (tijdelijk) stopt met de praktijk of een bepaalde behandeling niet meer in zijn aanbod heeft. Ook het feit dat de cliënt regelmatig over de arts en/of zijn team klachten uit kan een reden zijn de behandelingsovereenkomst te beëindigen.

Zorgvuldigheidseisen

Het opzeggen mag niet “zomaar”, ook niet als een van de hierboven genoemde voorwaarden van toepassing is. De richtlijn geeft aan dat de behandelaar:

  • herhaaldelijk moet aandringen op verandering, daarover afspraken maakt en de cliënt waarschuwt.
  • een redelijke termijn stelt. Welke termijn redelijk is, hangt af van de specifieke omstandigheden, zoals de ernst van de klachten en de afhankelijkheid van de zorg.
  • de medisch noodzakelijke hulp in de tussentijd voortzet, of voor vervanging zorgt totdat de cliënt een nieuwe behandelaar heeft gevonden. De arts werkt mee aan het zoeken naar een alternatief voor de zorg.
  • gegevens moet verstrekken aan andere betrokken artsen of hulpverleners (met toestemming van de cliënt)
  • de dossiergegevens bewaart.

Beroepscode

De beroepscode van het NIP voegt hieraan toe dat er voor psychologen voorwaarden kunnen zijn waaronder ze zorg willen en kunnen verlenen (artikel 63). Dit kunnen financiële voorwaarden zijn, maar ook bijvoorbeeld afspraken rondom het niet verschijnen op consulten. Cliënten moeten deze voorwaarden van tevoren weten, zodat ze kunnen bepalen of dat ook voor hen haalbaar is.  Artikel 19 stelt verder:

Psychologen zijn verantwoordelijk voor de continuïteit van de professionele relatie. Als dat nodig is schakelen zij daarbij andere deskundigen in. Zij treffen maatregelen om zich er van te verzekeren dat een of meer vakgenoten hun professionele werkzaamheden overnemen dan wel afronden, als zij om welke reden dan ook genoodzaakt zijn de professionele relatie ontijdig te onderbreken of voortijdig af te breken. Psychologen zijn verantwoordelijk voor een adequate overdracht.

Let op!

Als cliënt kun je geen specifieke behandeling afdwingen. Als je behandelaar vindt dat een behandeling niet geïndiceerd of zinloos is, is hij niet verplicht deze te geven. Wel dient hij je dan te informeren over de redenen en motieven van zijn visie en, voor zover aanwezig, een alternatief aan te geven. Zo nodig kan hij je voor een second opinion verwijzen naar een andere hulpverlener.

Hoe los je het op?

Wil je behandelaar stoppen en jij niet? Zo pak je het aan:

  • Vraag naar de reden. Doe dit bij voorkeur in gesprek. Ben je ervan geschrokken of maakt het je boos? Bespreek dat. Probeer rustig te blijven. Vraag zo nodig om een time-out tijdens het gesprek. Luister goed naar wat je behandelaar zegt. Het kan ook een goed idee zijn om iemand mee te nemen.
  • Is er volgens jou geen “gewichtige reden” uit het lijstje hierboven? Benoem dat en wijs je behandelaar erop dat je afhankelijk van hem bent en dat het traject niet zomaar afgesloten kan worden.
  • Geeft je behandelaar wel een “gewichtige reden” aan? Ga het volgende na:
    • heeft je behandelaar benoemd wat het probleem is en wat er moet veranderen? Ben je gewaarschuwd?
    • heb je voldoende tijd gekregen om je gedrag aan te passen?
    • heb je nú medisch noodzakelijke zorg nodig?
    • als er al een nieuwe behandelaar is: is je behandelaar bereid de gegevens over te dragen?

Is niet aan deze voorwaarden voldaan? Vraag dan wat je behandelaar precies van je verwacht en spreek af hoeveel tijd je krijgt om je gedrag te veranderen. Sluiten jullie toch af? Geef dan aan welke zorg op dit moment noodzakelijk voor jou is totdat je een andere hulpverlener hebt gevonden, en vraag je behandelaar mee te denken over waar je wel hulp zou kunnen krijgen. Verzoek hem de gegevens over te dragen en je huisarts te informeren. Je kunt natuurlijk ook zelf je dossier opvragen.

  • Is er niet zozeer een gewichtige reden maar zijn jullie het bijvoorbeeld oneens over de behandelindicatie, vraag je behandelaar dan naar een onderbouwing. Je kunt ook vragen om een alternatief of een verwijzing voor een second opinion.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.