Heeft een psycholoog geheimhoudingsplicht?

6 november 2017 by Linda Mulders
kristina-flour-185592-1024x655.jpg

Elke psycholoog heeft geheimhoudingsplicht. Het fundament van therapie is immers dat je vrijuit moet kunnen praten, anders heeft het geen zin. Je moet er daarom op kunnen vertrouwen dat jouw informatie tussen de vier muren van de behandelkamer blijft. Het beroepsgeheim van de psycholoog werkt hetzelfde als het medisch beroepsgeheim van de arts. Er zijn een paar situaties waarin de psycholoog zijn geheimhoudingsplicht mag, moet of kan doorbreken. Tevens zijn er een aantal situaties waarin het ook voor de cliënt zelf handig is dat de psycholoog overlegt met derden, zoals andere hulpverleners of familieleden.

Wat houdt de geheimhoudingsplicht precies in?

Geheimhoudingsplicht is een onderdeel van het beroepsgeheim. Dit is vastgelegd in artikel 88 van de wet BIG, artikel 457 van de WGBO, artikel 7.3.11 van de Jeugdwet en artikel 71 van de beroepscode van het NIP (Nederlands Instituut van Psychologen). Het beroepsgeheim omvat alle gegevens die een psycholoog in de uitoefening van zijn beroep over jou als cliënt te weten komt.

Waarom is de geheimhoudingsplicht belangrijk?

In therapie deel je meestal heel persoonlijke informatie. Bijvoorbeeld over je karakter, je klachten, je gezinsleden of je verleden. Het bespreken van al die zaken brengt veel kwetsbaarheid met zich mee. Soms is er geen enkel ander persoon die zoveel over jou weet. Als het goed is, is het een opluchting om je verhaal te kunnen doen. Ook is het noodzakelijk voor de therapie dat je open kunt zijn. Wanneer je de helft van je verhaal achterhoudt, ligt immers het gevaar op de loer dat je psycholoog je een verkeerd advies geeft. En dat jij vervolgens niet de juiste behandeling krijgt.

Kwetsbaarheid vraagt veiligheid. Die veiligheid bieden we in therapie door te garanderen dat de informatie die je deelt, nergens anders belandt.

Zijn er situaties waarin de geheimhoudingsplicht doorbroken mag worden?

Soms mag, moet of kan een psycholoog zijn beroepsgeheim doorbreken. De wet heeft geregeld dat er vier mogelijkheden zijn om de geheimhoudingsplicht te doorbreken:

  1. Als er toestemming is van de cliënt, bijvoorbeeld om een rapportage te versturen naar de huisarts of een andere verwijzer. Of om een familielid bij de behandeling te betrekken;
  2. Als er een meldplicht is vanwege een wettelijke bepaling. Dit zijn uitzonderingssituaties. Bijvoorbeeld bij het overlijden van een minderjarige of bij twijfel over een natuurlijke dood, maar ook bij het optreden van sommige infectieziekten;
  3. Bij een conflict van plichten. Dat betekent dat de psycholoog weet dat hij geheimhoudingsplicht heeft, maar zich tegelijkertijd moreeel verplicht voelt informatie aan derden te verschaffen. Bijvoorbeeld omdat er anders een gevaarlijke situatie ontstaat voor zichzelf, de cliënt of een ander. Daarbij kun je denken aan een cliënt die vertelt dat hij een moord gaat plegen of dat hij zijn ex-vrouw gaat aanvallen. Die inschatting moet altijd zorgvuldig worden gemaakt en mag nog steeds niet achter de rug van de cliënt om gaan;
  4. Als er een meldrecht is, bijvoorbeeld bij een vermoeden van kindermishandeling. De psycholoog moet ook dan eerst altijd proberen de situatie te bespreken met de ouders en toestemming te krijgen voor de melding.

Mogen hulpverleners met elkaar overleggen?

Ja, dat mag. De zwijgplicht geldt tegenover iedere “derde”, maar niet tegenover de cliënt of tegenover andere zorgverleners die bij de huidige behandeling betrokken zijn. Stel bijvoorbeeld dat je onder behandeling bent voor een depressie bij een psychiater (voor de medicatie) en een psycholoog (voor de gesprekken), dan mogen en moeten die twee met elkaar overleggen. Het zorgtraject wordt daar ook beter van. Heb je ergens anders nog een andere behandeling lopen, bijvoorbeeld voor een andere hulpvraag zoals relatietherapie of fysiotherapie, dan is wel weer jouw toestemming nodig voor overleg.

Hulpverleners mogen niet meer informatie uitwisselen dan strikt noodzakelijk. In het voorbeeld hierboven zullen de psycholoog en de psychiater bijvoorbeeld wel van elkaar weten hoe de behandeling in grote lijnen loopt en of je depressieve klachten afnemen, maar zullen ze geen details over je jeugd uitwisselen.

Je mag bezwaar maken tegen iedere vorm van gegevensuitwisseling, dat is je recht als cliënt. Bedenk wel dat dit gevolgen kan hebben voor je hulpverleningstraject en bespreek goed door met je behandelaar of je die gevolgen wel wil. Bijvoorbeeld dat verschillende hulpverleners dubbel werk doen (en jijzelf dus ook) of tegenstrijdige adviezen geven, omdat ze niet allemaal beschikken over dezelfde informatie.

Als je toestemming hebt gegeven voor rapportage, heb je het recht om van tevoren in te zien wat er wordt verstuurd. Staan er zaken in waarvan je liever niet wil dat ze gedeeld worden, dan mag je dat aangeven. De psycholoog moet alleen wel voldoende vrijheid hebben om zijn professionele oordeel te geven, anders heeft de rapportage geen zin. Voelt het niet helemaal goed, ga er dan over in gesprek.

Hoe zit het met geheimhouding tegenover familieleden?

Soms willen mensen contact met de psycholoog van hun partner, familielid of goede vriend. Meestal vanuit goede bedoelingen. Ze maken zich bijvoorbeeld zorgen en willen dat graag delen, zodat er in de behandeling iets mee kan gebeuren. Of ze willen van de psycholoog weten wat zijn visie is op de problemen en hoe de behandeling loopt.

Dit mag helaas niet. Jouw familielid heeft als cliënt recht op privacy en de psycholoog heeft geheimhoudingsplicht. Dat betekent niet alleen dat hij je geen informatie mag verstrekken, maar ook dat hij je verhaal niet aan mag horen. Degene die cliënt is heeft het recht om zijn eigen waarheid te vertellen, in zijn eigen tempo, zonder dat anderen zich daarin mengen. Wil je graag betrokken zijn bij de behandeling, vraag dan toestemming aan degene die in therapie is. Leg uit wat je wil en waarom. Vraag of je een keer mee mag naar een gesprek en vergeet niet te vragen wat daar een goed moment voor is – misschien is dat nog niet het eerstvolgende gesprek. Uiteindelijk vinden de meeste psychologen het alleen maar prettig als er naasten zijn betrokken bij de behandeling.

Mag ik wel informatie opvragen over de behandeling van mijn kind?

De geheimhouding is bij kinderen en jongeren anders geregeld. Hier schreef ik een apart artikel over.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.