Mag een psycholoog een diagnose stellen?

28 juli 2018 by Linda Mulders
diagnose-1024x652.jpg

In de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) werkt men vaak met DSM-classificaties. Deze classificaties worden ook wel diagnoses genoemd. Een classificatie kan bijvoorbeeld ADHD zijn, maar ook een depressieve stoornis of een persoonlijkheidsstoornis. Binnen de GGZ wordt de diagnose altijd gesteld door een behandelaar met een BIG-registratie, dus een psychiater, GZ-psycholoog, klinisch psycholoog of psychotherapeut.

Wat is een diagnose?

In een eerder artikel besprak ik de ins & outs van de DSM-classificatie. Kort samengevat is het goed om in de gaten te houden dat er een onderscheid is tussen de beschrijvende diagnose (een stukje tekst over wat er precies met iemand aan de hand is en waarom) en de DSM-classificatie (de codering waaronder het beeld van de cliënt wordt ingedeeld). Beide horen in het behandelplan te staan. De beschrijvende diagnose is het belangrijkst voor de behandeling, omdat die aanknopingspunten biedt om aan te werken. De classificatie geeft – gek genoeg – in feite maar weinig informatie over wat er aan de hand is en wat er gedaan moet worden. Psychologen en psychiaters stellen hem vast om in grote lijnen met elkaar te kunnen communiceren over verschillende soorten problematiek en om wetenschappelijk onderzoek te kunnen doen, bijvoorbeeld naar behandelmethoden. Toch werd hij in de afgelopen decennia ook om een andere reden steeds belangrijker: de DSM-classificatie is vaak een voorwaarde om de behandeling vergoed te krijgen door de zorgverzekeraar of gemeente. Onterecht overigens, want de makers van de DSM zeggen zelf dat de classificaties daar niet voor bedoeld zijn.

Wie stelt de diagnose?

In de DSM staat (p73): “het voornaamste doel van de DSM-5 is om clinici die zijn getraind in het gebruik ervan behulpzaam te zijn bij het classificeren van de psychische stoornissen van hun patiënten”. En verderop (p86): “Het gebruik van de DSM-5 door iemand die geen clinicus of arts is en niet voldoende is opgeleid om de aanwezigheid van een psychische stoornis vast te stellen, wordt afgeraden”.

Wie zijn dan die voldoende opgeleide of getrainde clinici? In Nederland verstaan we daaronder in principe GGZ-professionals met een BIG-registratie (BIG = beroepen in de individuele gezondheidszorg). Dat kunnen zowel psychologen als psychiaters zijn; hier lees je meer over het verschil. Psychologen moeten dan wel een vervolgopleiding hebben gevolgd na hun masterdiploma, zoals de GZ-psycholoog, de klinisch psycholoog en de psychotherapeut; hier lees je meer over hun opleiding en positie.

Een basispsycholoog of orthopedagoog kan de leiding hebben over het diagnostiektraject, maar altijd alleen onder supervisie van een GGZ-professional met een BIG-registratie, die ook het verslag mede moet ondertekenen.

De reden voor het beperken van diagnostische bevoegdheid tot BIG-geregistreerde professionals, is kwaliteitswaarborging

Hoe specialistischer de setting, hoe vaker er een psychiater betrokken is bij de diagnostiek. In een eerstelijnspraktijk is dit in principe niet nodig, maar in een kliniek formuleren de psycholoog en de psychiater altijd samen het diagnostisch beeld. In samenspraak met de cliënt natuurlijk.

Wie stellen de diagnose niet?

De volgende mensen vallen in principe niet onder voldoende getrainde clinici:

  • orthopedagogen (alleen onder supervisie)
  • basispsychologen of de psycholoog NIP (alleen onder supervisie)
  • gezondheidswetenschappers (alleen onder supervisie)
  • systeemtherapeuten (tenzij BIG-geregistreerd)
  • psychologen die de hbo-opleiding “toegepaste psychologie” hebben gevolgd
  • artsen en zorgprofessionals van andere disciplines. Zij hebben wel een BIG-registratie, maar niet op het gebied van de psychologie en psychiatrie
  • huisartsen en de POH-GGZ (praktijkondersteuner)
  • therapeuten zoals de psychomotorisch therapeut, vaktherapeut, speltherapeut, psychosociaal therapeut enzovoort.
  • behandelaren vanuit de complementaire zorg, zoals de homeopaat, accupuncturist, natuurgeneeskundige, masseur enzovoort.
  • opvoedondersteuners
  • coaches
  • leerkrachten
  • (ambulant) begeleiders
  • arbo-artsen
  • medewerkers van een organisatie zoals de gemeente, het UWV of Veilig Thuis

Het kan heel goed zijn dat deze mensen, door hun relatie met de cliënt en hun professionele kennis en ervaring, wel uitstekend zicht hebben op de problematiek waar iemand mee worstelt. Soms kunnen ze ook een vermoeden hebben van een diagnose. Voor het stellen of uitsluiten daarvan dienen ze echter altijd door te verwijzen naar iemand met een relevante BIG-registratie.

Heb je zelf prettig contact met een hulpverlener en wil je graag dat zijn of haar kijk op jouw problematiek wordt meegenomen in het diagnostisch traject? Vraag dan of er gegevens uitgewisseld kunnen worden.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.