Nieuw in de GGZ: de verpleegkundig specialist. Wie is het en wat doet hij?

17 mei 2019 by Linda Mulders
verpleegkundig-specialist.jpg

In de afgelopen jaren zijn er nieuwe beroepen ontstaan in de zorg. Eén daarvan is de verpleegkundig specialist. Je komt hem ook steeds meer tegen in de GGZ en daar roept hij niet zelden verwarring op bij collega’s en cliënten. Want wie is het nou precies en wat kan en mag hij?

Opleiding

De verpleegkundig specialist is een HBO-geschoolde verpleegkundige, die daarna een masteropleiding heeft afgerond. Hij is speciaal opgeleid om zowel verpleegkundige als medische behandeling uit te voeren. Een van de afstudeerrichtingen is de GGZ; iemand met dit diploma is VS GGZ, oftewel verpleegkundig specialist GZ. Volgens de eigen beroepsvereniging, de V&VN, is het deskundigheidsgebied van de VS GGZ als volgt te beschrijven: “het zelfstandig verrichten van verpleegkundige en medische diagnostiek en daaruit voortvloeiende behandeling, begeleiding en ondersteuning van zorgvragers met psychische klachten en/of psychiatrische stoornissen. De behandeling door de VS GGZ richt zich primair op de gevolgen van de psychiatrische stoornis c.q. de beperkingen, in het (inter-)persoonlijk functioneren binnen complexe zorgsituaties.” De VS GGZ mag zelfstandig handelen en als regiebehandelaar optreden omdat hij BIG-geregistreerd is. Hier zitten echter wel beperkingen aan. De VS GGZ is immers geen psycholoog of psychiater.

Wat zegt het kwaliteitsstatuut?

Het bevoegdheidsgebied van de VS GGZ staat nader beschreven in het Model GGZ Kwaliteitsstatuut. Het Kwaliteitstatuut is sinds 2017 van kracht en geldt als de wettelijke professionele standaard. Dat betekent dat alle praktijken en instellingen zich eraan moeten houden. In het model staat aangegeven wat zorgaanbieders in de GGZ geregeld moeten hebben op het gebied van kwaliteit en verantwoording om geestelijke gezondheidszorg in het kader van de Zorgverzekeringswet te kunnen verlenen. Met het Kwaliteitsstatuut geeft een zorgaanbieder aan dat hij dat de juiste hulp levert, op de juiste plaats en door de juiste zorgprofessional. De zorgaanbieder bevordert daarmee gepaste zorg. Het Kwaliteitsstatuut is in samenwerking tussen verschillende beroeps- en belangenverenigingen tot stand gekomen, waaronder overigens de V&VN.

Een van de zaken die is geregeld in het Kwaliteitsstatuut, is het regiebehandelaarschap. Het Kwaliteitsstatuut geeft met betrekking tot de VS GGZ aan:

  • In de generalistische basis GGZ kan een VS GGZ als regiebehandelaar worden ingezet in een instelling, maar niet in een vrijgevestigde praktijk.
  • In de gespecialiseerde GGZ kan een VS GGZ als regiebehandelaar optreden wanneer de behandeling niet (meer) gericht is op biologische en psychologische factoren, maar meer op de gevolgen van de psychiatrische stoornis of op de beperkingen die de stoornis geeft in het functioneren. Het gaat om cliënten met een langer bestaande stoornis, of patiënten met een hoogcomplexe rehabilitatievraag. Tot slot mag de VS GGZ in deze setting regiebehandelaar zijn bij laagcomplexe, protocollair behandelbare medische zorg die niet past binnen de generalistische basis GGZ.

Concreet betekent dat dat de insteek is dat VS GGZ wordt ingezet bij chronische problematiek. Bijvoorbeeld iemand die zich heeft aangemeld met depressieve klachten, maar waarbij onderliggend sprake blijkt te zijn van autisme. De diagnose is bekend, iemand is uit de actieve behandelfase maar heeft nog steeds zorg nodig, omdat de stoornis blijvende gevolgen heeft voor zijn leven. Hier zou de inzet van een verpleegkundige die goed bekend is met psychiatrische problematiek uitstekend op zijn plek zijn.  De verpleegkundige kan in deze fase tevens optreden als regiebehandelaar en, in overleg met de cliënt, een andere collega inzetten in het zorgtraject, zoals een systeemtherapeut (gezinstherapeut).

Een ander voorbeeld dat goed past binnen de kaders van het Kwaliteitsstatuut is dat van iemand met een bipolaire stoornis die opgenomen is geweest, en begeleid moet worden met de terugkeer naar huis.

Wat zegt het beroepsprofiel?

De V&VN heeft een beroepsprofiel gepubliceerd waarin de taken en bevoegdheden van de VS GGZ veel ruimer omschreven staan. De beroepsomschrijving zou zo die van een ervaren psycholoog kunnen zijn die de nodige vervolgopleidingen heeft gevolgd: “Tevens maakt de VS GGZ gebruik van psychodynamische, (cognitief-) gedragstherapeutische, groepsdynamische, milieutherapeutische en systemische interventies om cognities, stemmingen, gedragingen en houdingen van de zorgvrager en diens systeem te beïnvloeden.” Hier zitten complexe interventies bij waar psychologen jaren postmasteronderwijs voor volgen, gecombineerd met praktijkervaring, leertherapie en supervisie. Ook stelt het beroepsprofiel dat de VS GGZ “het volledige proces van diagnostiek, indicatiestelling, behandeling, verwijzing, overdracht en ontslag uit kan voeren, aansturen, of delegeren en daarin zelfstandig (finale) beslissingen te nemen”. Hier is de beperking weggevallen die eerder in de tekst nog wel stond, namelijk dat de VS GGZ deze bevoegdheden alleen heeft met betrekking tot medische problematiek, weliswaar samengaand met psychische of psychiatrische problematiek, maar niet de psychische problematiek zelf. Tot slot mag de VS GGZ medicatie voorschrijven op recept.

Kortom: het beroepsprofiel schetst een bredere inzetbaarheid dan je terugvindt in het Kwaliteitsstatuut. Ook in de praktijk van de geestelijke gezondheidszorg is op dit moment terug te zien dat de VS GGZ meer verantwoordelijkheden op zich neemt – soms volledige diagnostische en behandeltrajecten die je eerder bij een psycholoog of psychiater zou verwachten, niet bij een verpleegkundige, ook al heeft die zich verder gespecialiseerd.

Bevoegdheid en bekwaamheid

Het zou kunnen dat de VS GGZ sneller toestemming krijgt van organisaties om zijn werkzaamheden uit te breiden, omdat er op dit moment te weinig regiebehandelaren zijn in de GGZ. Als de VS GGZ handelt binnen de grenzen van zijn bekwaamheid, hoeft dat geen slechte ontwikkeling te zijn. Er kunnen dan immers meer cliënten geholpen worden. Drie zaken blijven daarbij echter van groot belang: dat de kaders uit het Kwaliteitsstatuut worden gehandhaafd, dat de VS GGZ en de organisatie integer zijn in de inzet van de VS GGZ, en dat naar de cliënt toe transparant gecommuniceerd wordt uit welke beroepsgroep zijn behandelaar komt. Het mooiste zou zijn als de psycholoog en de verpleegkundige (met specialisme) elkaar aanvullen zoals in de voorbeelden hierboven. Zo is het immers ook bedoeld.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.