Samen beslissen: hoe kies je samen met je psycholoog de juiste behandeling?

27 juni 2018 by Linda Mulders
shared-decision-making-1024x683.jpg

Samen beslissen, oftewel shared decision making, is een actueel thema in de geestelijke gezondheidszorg. Samen beslissen betekent dat de hulpverlening gebaseerd is op drie pijlers: 1) wetenschappelijk bewijs, 2) de klinische expertise van de hulpverlener en 3) de expertise, waarden en voorkeuren van de individuele cliënt (Wester, Kreuger en Van Gool, 2015). Door die drie zaken samen met je psycholoog bij elkaar te brengen, zorg je ervoor dat je een behandeling volgt die je goed begrijpt, die bij je past en waar je achter staat. Dat zorgt meestal voor betere uitkomsten. Klinkt gemakkelijk, is nog niet zo eenvoudig. Hier lees je wat je zelf kunt doen om samen tot goede beslissingen te komen.

Wat houdt Samen beslissen in de praktijk precies in?

Deze video van patiëntenorganisatie MIND legt vereenvoudigd uit wat Samen beslissen inhoudt in de praktijk.

De basis van Samen beslissen

De wettelijke basis voor Samen beslissen ligt in de WGBO: de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst. Hierin staat dat hulpverleners, dus ook psychologen, goed moeten bespreken welke behandeling ze voorstellen en waarom. De verwachte gevolgen en risico’s moeten worden besproken. Tot slot moeten eventuele alternatieven aan de orde komen. Soms zijn er bijvoorbeeld andere behandelmethoden die in aanmerking komen (artikel 448 WGBO).

In de formulering van de WGBO is de hulpverlener echter nog steeds de leidende persoon: hij doet voorstellen en geeft informatie. Echt Samen beslissen gaat nog een stap verder (Charles, Gafni en Whelan, 1999) en gaat uit van meer gelijkwaardige verhouding:

  • er zijn minstens twee partijen bij betrokken: de behandelaar en de cliënt;
  • beide partijen zetten stappen in het besluitvormingsproces;
  • informatie-uitwisseling is een noodzakelijke voorwaarde;
  • er wordt een behandelbesluit genomen waarmee beide partijen instemmen.

Samen beslissen vraagt dus ook een actieve houding van de cliënt: die kan niet achterover leunen en afwachten waar de psycholoog mee komt. Ook moet hij zorgen dat de psycholoog alle informatie heeft die nodig is om een goed advies te geven.

Aansturen op Samen beslissen

Als je het idee hebt dat het advies van je psycholoog niet goed bij je past, zijn er een hoop dingen die je als cliënt kunt doen om aan te sturen op Samen beslissen. Bijvoorbeeld:

  • leg op een rustige manier uit waarom je de voorgestelde behandeling niet ziet zitten;
  • zijn er aspecten van jouw situatie waar je behandelaar naar jouw idee onvoldoende rekening mee heeft gehouden? Geef er meer informatie over;
  • bespreek je gevoel. Wat is er aan de hand? Ben je bijvoorbeeld ergens bang voor in deze behandeling?
  • vraag naar alternatieven binnen én buiten de GGZ;
  • vraag of er alternatieven zijn buiten deze praktijk of instelling;
  • vraag je huisarts of POH-GGZ (praktijkondersteuner) mee te denken als onafhankelijke derde;
  • heb je informatie niet goed begrepen? Vraag je psycholoog het nog een keer uit te leggen;
  • zoek gerust op internet naar meer informatie en neem mee wat je gevonden hebt;
  • neem een naaste mee naar het gesprek, bijvoorbeeld je partner, een familielid of een goede vriend.

Wat betekent Samen beslissen nog meer?

Bij Samen beslissen ben je dus gelijkwaardig, maar ook weer niet gelijk. Hoogleraar Evelien Tonkens verwoordt het in haar boek (2008) heel mooi: ‘Dat wil zeggen dat de cliënt de expertise van de professional erkent, die door zijn opleiding, kennis, ervaring en voortdurende verdieping daarvan een oordeel kan maken over klachten en bijbehorende therapieën dat per definitie superieur is aan dat van de leek, bijvoorbeeld de cliënt. Daar tegenover staat dat de cliënt op een ander punt superieur is aan de professional: hij weet hoe het voelt en professionals kunnen niet anders dan daar heel goed naar luisteren, en gebruiken wat ze horen.’

De expertise van de professional erkennen en respecteren betekent bijvoorbeeld dat je geen behandeling kunt afdwingen die jouw psycholoog niet kan of wil leveren. Bijvoorbeeld omdat hij die behandelmethode niet beheerst of omdat hij die in jouw situatie niet passend of zelfs gevaarlijk vindt. Je psycholoog heeft zijn eigen professionele grenzen en verantwoordelijkheid – dat is ook een kant van “samen”. Luister dus goed naar de antwoorden die je psycholoog geeft en stel je niet eisend of dwingend op. Soms is informatie die je zelf op internet vindt niet betrouwbaar; je psycholoog kan je daarop wijzen. Zorg dat er een dialoog op gang blijft. Kom je er echt niet uit? Je bent niet verplicht om een behandeling te volgen die je niet ziet zitten. Je kunt altijd respectvol besluiten niet met deze psycholoog of instelling verder te gaan.

Meer weten?

Het NIP (Nederlands Instituut van Psychologen) maakte onlangs een interessante film waarin een aantal professionals aan het woord is over hoe ze tegen Samen beslissen aan kijken en hoe ze omgaan met dilemma’s.

 

Bronnen:

Wester, A.; Kreuger, T., Gool, R. van (2015). Beslissen doe je samen! Gedeelde besluitvorming: theorie en praktijk. Nurse Academy GGZ, nummer 4.

Charles, C.; Gafni, A., Whelan, T. (1997). Shared decision-making in the medical encounter: what does it mean? (or it takes at least two to tango). Social Science & Medicine. Mar;44(5):681-92.

Tonkens, E. (2008). Mondige burgers, getemde professionals. Van Gennep, Amsterdam.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.