Waarom “de psycholoog” niet bestaat: wie doet wat in de GGZ?

7 januari 2018 by Linda Mulders
psychologen-1024x683.jpg

Het lijkt zo simpel: je meldt jezelf aan bij een psycholoog of bij een GGZ-instelling en je krijgt iemand tegenover je. Die zal dan toch wel dezelfde opleiding en registraties hebben als zijn collega’s? Helaas is dat niet zo. De verschillende beroepsregistraties in de GGZ zijn door de tijd heen ingevoerd en daardoor kan het verwarrend zijn om te weten wie nu precies wat doet. Dit artikel helpt je verder. Hou er rekening mee dat een registratie weinig zegt over iemands precieze expertise en ervaring en ook niet over zijn leeftijd. Alle psychologen volgen voortdurend bij- en nascholing en ze kiezen zelf waar ze zich in willen specialiseren. Dat doen ze mede op basis van hun interesse. De registraties zijn bedoeld als een kwaliteitswaarborg.

De basis: de universitaire opleiding

Alle psychologen hebben een universitaire opleiding gevolgd (bachelor en master). De bachelor bepaalt of iemand toegelaten kan worden tot een bepaalde master, en de master bepaalt de afstudeerrichting.

In Nederland zijn er veel verschillende afstudeerrichtingen. De belangrijkste zijn:

  • Klinische psychologie: voorkomen en behandelen van psychische ontregeling bij volwassenen. Soms ook gezondheidszorgpsychologie genoemd.
  • Kinder- en jeugdpsychologie: voorkomen en behandelen van psychische ontregeling bij kinderen. Soms ook ontwikkelingspsychologie genoemd.
  • Klinische neuropsychologie: relatie tussen hersenen en gedrag.
  • Arbeids- en organisatiepsychologie: kijk op menselijk gedrag binnen organisaties.
  • Sociale psychologie: menselijke interactie en de invloed van de (sociale) omgeving op het menselijk denken en handelen.

Deze vijf richtingen worden op de meeste universiteiten aangeboden. Daarnaast zijn er enkele specifieke masters die alleen op sommige plekken te volgen zijn.

In de regel heeft een psycholoog die in de GGZ werkt, een van de eerste drie masterprogamma’s gevolgd, dus klinische psychologie, kinder- en jeugdpsychologie of klinische neuropsychologie. Hij is dan basispsycholoog. Als de basispsycholoog in de GGZ werkt, is dat altijd onder supervisie. Wil hij zelfstandig cliënten kunnen diagnosticeren en behandelen, dan dient hij een of meerdere vervolgopleidingen te doorlopen.

Het vervolg: de specialisatieopleiding

Er zijn drie soorten vervolgopleidingen:

  • De tweejarige GZ-opleiding. GZ staat voor gezondheidszorg. Een gezondheidszorgpsycholoog is een generalistische professional die inzetbaar is in alle sectoren van de gezondheidszorg.
  • De vierjarige opleiding tot psychotherapeut. De psychotherapeut is een professional die zich richt op behandeling van patiënten met complexe problematiek, veelal meervoudige problematiek, persoonlijkheidsproblematiek of een combinatie van beide.
  • De vierjarige opleiding tot klinisch psycholoog. Iemand wordt alleen toegelaten tot deze opleiding als hij de GZ-opleiding al heeft doorlopen. Klinisch psychologen zijn dé specialisten in de (geestelijke) gezondheidszorg. De klinisch psycholoog is gespecialiseerd in het diagnosticeren en behandelen van mensen met complexe psychische en/of psychosomatische problematiek en is in staat tot het zelfstandig opzetten, uitvoeren en evalueren van toegepast wetenschappelijk onderzoek en legt daarbij de verbinding tussen de klinische praktijk en de wetenschap.
  • De vierjarige opleiding tot klinisch neuropsycholoog. Ook tot deze opleiding wordt iemand alleen toegelaten als hij de GZ-opleiding al heeft doorlopen. Een klinisch neuropsycholoog heeft uitgebreide kennis van de relaties tussen hersenen en gedrag en is vaardig in het toepassen van deze kennis in de praktijk van de patiëntenzorg met betrekking tot diagnostiek en behandeling.

De positie van de klinisch (neuro)psycholoog ten opzichte van de gezondheidszorgpsycholoog is vergelijkbaar met die van de medisch specialist ten opzichte van de basisarts.

Uitzonderingen

Een aparte plaats wordt ingenomen door mensen die een master pedagogische wetenschappen of gezondheidswetenschappen hebben doorlopen. Hoewel zij geen basispsycholoog zijn geweest, kunnen ze wel toegelaten worden tot de GZ-opleiding, waarna ze zich gezondheidszorgpsycholoog mogen noemen.

Verder is een aantal jaar geleden de HBO-opleiding toegepaste psychologie in het leven geroepen. Mensen die deze opleiding hebben gevolgd, zijn in het bezit van een bachelordiploma. Ze mogen niet zelfstandig diagnosticeren of behandelen binnen de GGZ, maar vervullen begeleidende functies in scholen, coaching- of begeleidingsbureaus, verpleeg- of ziekenhuizen, commerciële organisaties, pedagogische instellingen of gemeentes.

Een psychiater is geen psycholoog maar een arts. Hij is de medisch specialist die zich richt op diagnostiek, indicatiestelling, behandeling, functieherstel en preventie van psychiatrische  aandoeningen. De opleiding duurt 4,5 jaar na de reguliere geneeskundestudie, waarvan 2,5 jaar algemeen deel en 2 jaar één van de aandachtsgebieden (kinder- en jeugdpsychiatrie, volwassenenpsychiatrie of ouderenpsychiatrie). Hier lees je meer over het verschil tussen de psycholoog en de psychiater.

Alle beroepen zijn samengevat in onderstaand schema. Alle genoemde professionals kunnen zowel vrijgevestigd zijn (zelfstandig, bijvoorbeeld in een solopraktijk of in een groepspraktijk) of in instellingen werken.

Twijfel je over de registratie van jouw behandelaar, vraag hem of haar er dan naar.

Bronnen:

Wet BIG (beroepen in de individuele gezondheidszorg)

Landelijk opleidingsinstituut Rino Groep

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.