Wat wordt er bedoeld met “psychische klachten”?

31 oktober 2017 by Linda Mulders
neil-thomas-329602-1024x683.jpg

Onder psychische klachten verstaan we in de gezondheidszorg dat het niet goed met iemand gaat. Dat noem je ook wel “onwelbevinden” en meestal horen daar symptomen bij, zoals piekeren, slapeloosheid, somberheid of concentratieproblemen.

Dit is een nogal brede definitie – logisch, want psychische klachten zijn ook heel breed. Gelukkig wordt er al vijftig jaar uitvoerig onderzoek gedaan naar psychische klachten en daarom kunnen we er inmiddels nog veel meer over zeggen. Onderstaand overzicht is gebaseerd op dat in het boek van van Delespaul e.a. (2016; box 3.1).

Psychisch welbevinden

In perioden van psychisch welbevinden gaat het mentaal goed met mensen. Dat betekent dat ze het idee hebben het leven goed aan te kunnen en geen of weinig klachten hebben. Ze voeren zelf de regie, zijn bezig met zinvolle levensdoelen en ervaren “ruimte” voor anderen. Hoe groter de kracht van de persoon is, des te groter is de kans dat deze perioden van psychisch welbevinden lang aanhouden. Oftewel: een krachtig persoon voelt zich vaker goed dan slecht, en kan meestal weer zelf overeind krabbelen als het even niet zo lekker gaat. De omstandigheden spelen daarbij natuurlijk ook een belangrijke rol.

Psychisch onwelbevinden

In perioden van psychisch onwelbevinden gaat het niet zo goed met mensen. Ze hebben symptomen zoals angst, piekeren, paniek, slapeloosheid, somberheid of aandachtsproblemen. Psychologen hebben deze symptomen onderverdeeld in syndromen: groepjes symptomen die bij elkaar horen, bijvoorbeeld angstsyndroom of depressief syndroom. Symptomen zorgen voor lijden en beperken iemand in zijn functioneren: de persoon voelt zich vervelend en kan niet de dingen doen hij normaal gesproken doet.

Bij ongeveer 15% van de bevolking is er vroeg of laat een vom van (zelf)hulp wenselijk. De overige mensen kunnen op eigen kracht uit een periode van psychisch onwelbevinden komen.

Perioden van onwelbevinden worden vaak afgewisseld met perioden dat het goed gaat. Dat noem je een episodisch-residueel beloop. Als iemand toch opnieuw klachten ontwikkelt, kunnen dat dezelfde klachten zijn maar ook andere.

Verschillen tussen mensen

Waarom hebben sommige mensen nu meer last van psychische klachten dan anderen? Daarbij spelen veel verschillende factoren een rol, maar drie ervan zijn het belangrijkst:

  • Onderliggende kracht
  • Onderliggende kwetsbaarheid
  • Omstandigheden

Deze drie factoren hangen ook met elkaar samen. Als de omstandigheden tegenzitten (je hebt bijvoorbeeld te maken met een ontslag of gaat scheiden), ben je immers kwetsbaarder en wordt er een groter beroep gedaan op je kracht. Dat is voor iedereen zo.

Sommige mensen zijn echter eigenlijk altijd kwetsbaarder dan anderen. Ze zijn zogezegd snel van slag. Dat komt bijvoorbeeld door hun persoonlijkheid, genen of door gebeurtenissen uit hun vroege jeugd. Deze mensen hebben een grotere kans om psychische klachten te ontwikkelen. Het is voor hen extra belangrijk om goed te weten hoe ze zichzelf kunnen beschermen.

Indelingen van klachten

Als een psycholoog of psychiater symptomen indeelt in een syndroom, doet hij dat vaak aan de hand van bepaalde criteria. Die criteria zijn vastgelegd in classificatiesystemen zoals de DSM of de ICD-10. Per jaar heeft ongeveer één op de vier mensen dusdanige klachten dat ze voldoen aan de criteria van een stoornis zoals omschreven in de DSM of de ICD. ADHD is bijvoorbeeld een classificatie: je kunt extreem druk, onoplettend en impulsief gedrag indelen (classificeren) als ADHD wanneer het aan de criteria voldoet.

Over het gebruik van dat soort classificatiesystemen valt een hoop te zeggen en er zitten zeker voor- en nadelen aan. Voor nu is het goed om te weten dat het hoofddoel ervan is betere zorg te leveren. Door het bijvoorbeeld samen eens te zijn over wat we onder “depressie” of “ADHD” verstaan, is het gemakkelijker om aan de cliënt en aan andere professionals uit te leggen wat er precies met iemand aan de hand is. Ook kunnen we dan gebruikmaken van de enorme hoeveelheid wetenschappelijk onderzoek die er al is gedaan naar depressie. We weten van veel klachtbeelden namelijk al ontzettend veel over de oorzaken en mogelijke behandelmethoden. Dat helpt om een beter behandelplan op te stellen.

Wat kan ik zelf doen aan mijn psychische klachten?

Hoewel het soms kan voelen alsof psychische klachten een eigen leven gaan leiden (en dat van jou in één moeite door overnemen), zijn er zeker dingen die je zelf kunt doen. Veel is natuurlijk afhankelijk van jouw situatie: er is helaas niet één superoplossing die voor iedereen werkt. Toch zijn er wel een aantal goede uitgangspunten waar je mee kunt beginnen. Er staan er veel op deze site, kijk maar eens in dit overzicht, in de losse pagina’s onder de categorie “zelf doen” en in het overzicht van links.

Bronnen:

Delespaul, P., Milo, M., Os, J. van, Boevink, W., Schalken, F. (2016). Goede GGZ! Nieuwe concepten, aangepaste taal en betere organisatie. Diagnosis Uitgevers.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.