Zin en onzin over het effect van voeding op ADHD

17 januari 2020 by Linda Mulders1
adhd-voeding.jpg

Er is veel discussie of voeding een effect heeft op ADHD-symptomen. Het ene onderzoek zegt van wel, het andere vindt geen effect. In dit artikel vat ik de wetenschappelijke stand van zaken voor je samen en zien we dat er – alles studies elkaar – wel degelijk bewijs is dat voeding effect heeft op ADHD-symptomen. Het hoort dan ook bij de behandeladviezen van het Nederlands Jeugd Instituut en ook in de Amerikaanse richtlijnen is het aanpassen van het dieet opgenomen. Je krijgt tips wat voor voedingspatroon je kind zou kunnen helpen en hoe je het aanpakt. Deze manier is mogelijk een alternatief voor ouders die niet voor medicatie kiezen, of voor kinderen die daar niet goed op reageren.  Het aanpassen van een eetpatroon is een langere route die meer van je vraagt als ouder. Aan de andere kant: je hoeft er niet voor naar een dokter en hij heeft geen bijwerkingen. En je zult zien dat het voedingspatroon waar we op uitkomen, sowieso goed is voor de gezondheid van je gezin.

Let op: de bewering “je kunt ADHD genezen door de voeding aan te passen” is te kort door de  bocht. ADHD heeft namelijk meerdere oorzaken en zoals ik eerder beschreef is de behandeling daarom ook op meerdere factoren gericht. De meeste kinderen houden de diagnose tot in de volwassenheid. Het onderzoek wijst er alleen op dat er een effect is op de symptomen en dat maakt het in mijn ogen een optie die de moeite van het verkennen waard is. Raadpleeg bij twijfel altijd een psychiater of psycholoog.

Wat zegt de wetenschap?

Juist omdat studies elkaar soms tegenspreken, is het zinvoller om naar meta-analyses en systematische reviews te kijken. Die vatten de bevindingen van meerdere studies samen. Als het kan laten ze er een statistische analyse op los. Wat betreft voeding kon ik bijvoorbeeld de volgende drie studies vinden:

  • Een gezond voedingspatroon (veel fruit, groente en volkorenproducten) verkleint de kans op ADHD. Ongezonde voedingspatronen (veel verzadigde vetten en suiker) vergroten de kans op ADHD. De onderzoekers benoemen wel dat de onderzoeksopzet niet bij alle onderzoeken even goed in elkaar zat. Er was bijvoorbeeld weinig longitudinaal onderzoek, en randomized controlled trials ontbraken. (Del-Ponte et. al, 2019).
  • Er is aanzienlijk bewijs voor een relatie tussen ADHD en voeding (Woo et. al, 2015). Met name suiker, kunstmatige kleurstoffen en conserveermiddelen vergroten de kans op ADHD. Ook is de onderzoekers opgevallen dat kinderen met ADHD vaak tekorten hebben aan de volgende stoffen: koper, ijzer, zink, magnesium en omega 3 vetten. Hierover in een ander artikel meer.
  • Uit de review van Millichap en Yee (2012) komt naar voren dat een dieet met veel suikers en vetten ADHD verergert, en dat een ADHD-vriendelijk eetpatroon de symptomen kan verlichten. De auteurs adviseren het schrappen van suikers, toegevoegde stoffen, conserveringsmiddelen en allergenen. Omega 3 kan juist toegevoegd worden. Deze auteurs hebben vooral recente, gecontroleerde studies bekeken. Het valt hen verder op dat kinderen met ADHD vaak zink en ijzer wordt gegeven.

Wat betekent dat nu? Het is positief dat alle bovengenoemde studies ongeveer op dezelfde adviezen uitkomen. Dat betekent dat het wetenschappelijk bewijs in dezelfde richting wijst. En dat het dus zinvol is om naar de voeding van een kind met ADHD te kijken. Het is daarbij wel belangrijk om te kijken hoe jouw individuele kind reageert (Schnoll, Burshteyn en Cea-Aravena, 2003). Advies vragen van een diëtist is altijd een goed idee. Maar alles wijst erop dat het zonde is om het voedingspatroon te laten liggen in de behandeling. Het speelt blijkbaar een grote rol!

Nog los van ADHD, is een voedingspatroon volgens deze basisprincipes veel gezonder. Je verkleint er bijvoorbeeld de kans op diabetes, overgewicht en hart- en vaatziekten mee. Ook wordt de bloedsuikerspiegel er stabieler van. Win-win dus!

Wat voor voeding is dan goed?

Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een mediterraan dieet of paleo-dieet. Beide diëten hebben als basis plantaardig voedsel, zoals fruit en groenten, volle granen, bonen, noten en plantaardige oliën. Eet kleine porties, verspreid over de dag. Stukjes fruit of groente mag je altijd als tussendoortje eten. Stap af van die twee stuks fruit per dag die vroeger werden aangeraden: zeven keer fruit of groente op een dag is prima. Rood vlees? Niet meer dan een keer in de week, liever minder. Wel twee keer per week gevogelte en zeker twee keer in de week vis. Voor volwassenen af en toe een glaasje een wijn, verder veel water. Kies waar mogelijk voor biologische opties. Als je ze op een biologische markt koopt of bij de boer, hoeft dat niet duur te zijn. Bovendien verzadigt goed eten meer, dus je hebt er minder van nodig.

Let wel op: het mediterrane voedingspatroon is heel anders dan zoals wij hier ‘Italiaans’ eten met grote pizza’s en borden vol met pasta. Neem daar het liefst niet al te veel van.

Dit voedingspatroon betekent dat je fast food, snoepjes, koekjes, chips en andere zoetigheid van het menu schrapt. Zeker voor kinderen met ADHD-klachten is dit belangrijk. Deze voedingsmiddelen bevatten veel “lege” calorieën, maken de bloedsuikerspiegel wiebelig en zijn trouwens ook duur.

Iets anders wat je kunt proberen is een eliminatiedieet. Hierbij onderzoek je of het drukke gedrag van je kind wordt veroorzaakt door eten waar het overgevoelig voor is. Googel maar eens op Restricted Elimination Diet of Few Foods Diet, of kijk op deze Belgische website voor de toepassing bij ADHD. Het idee is dat je eerst een week of vijf alleen maar voedsel geeft waar (bijna) niemand allergisch voor is. Bijvoorbeeld lam, broccoli, bloemkool, spruiten, wortels, erwten, olijfolie, witte aardappelen, rijst, appels, peren of bananen. Daarna kun je langzaamaan voedingsmiddelen erbij geven totdat je een effect ziet. Dit is best moeilijk om in je eentje te doen, maar een diëtist kan je ook hierbij helpen.

Let vooral op de reactie van je kind op voedingsmiddelen waar veel mensen allergisch of overgevoelig voor zijn: koemelk, soja, tarwe, eieren, pinda’s, zeevruchten en chocolade.

Tips

  • Suiker schrappen uit een kinderdieet is niet altijd gemakkelijk, want ze vinden dingen met suiker meestal juist lekker. Een rondje googelen levert je veel informatie op over lekkere alternatieven. De meeste mensen wennen binnen een paar weken aan een suikervrij (of suikerarm) voedingspatroon.
  • Gedrag goed monitoren is best lastig. Probeer het eens met behulp van een schema. Daarin kun je per dag bijhouden wat je kind precies heeft gegeten en hoe zijn gedrag was.
  • Geef het goede voorbeeld. Eet samen. Laat zelf ook de “foute” voedingsmiddelen staan.
  • Beweeg veel. Dat past bij het mediterrane dieet en is sowieso een goed idee voor kinderen met ADHD.

Bronnen:

Del-Ponte, B., Callo Quinte, G., Cruz, S., Grellert, M. en Santos, I.S. (2019). Dietary patterns and attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD): A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 252, 160-173.

Millichap, J.G. en Yee, M.M. (2012). The diet factor in attention-deficit/hyperactivity disorder. Pediatrics. Vol.129(2), 2012, pp. 330-337.

Schnoll, R. Burshteyn, D., Cea-Aravena, J. (2003). Nutrition in the treatment of attention-deficit hyperactivity disorder: A neglected but important aspect. Applied Psychophysiology and Biofeedback. Vol.28(1), 2003, pp. 63-75

Woo, H.D, Kim, D.W., Hong, Y-S, Kim, Y-M, Seo, J-H, Choe, B.M., Park, J.H., Kang, J-W, Yoo, J.H., Chueh, H.W., Lee, J.H., Kwak, M.J. en Kim, J. (2015). Dietary patterns in children with attention deficit/hyperactivity disorder. In: Croft, C. (ed). Prenatal and childhood nutrition: Evaluating the neurocognitive connections. (pp. 213-230). xxx, 418 pp. Waretown, NJ, US: Apple Academic Press; US.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.