Online therapie bij een psycholoog: hoe werkt het?

3 november 2018 by Linda Mulders
afspraak-1024x683.jpg

Online behandelmethoden hebben de afgelopen jaren een enorme opmars gemaakt. Ook Psychologie Vandaag biedt sinds enige tijd online therapie aan. Maar kan zoiets complex als een therapeutische behandeling wel via internet? En zo ja, waar moet je rekening mee houden?

Terugblik

Net als alles wat met het internet te maken heeft, zijn ook online behandelingen (e-health) de afgelopen jaren erg veranderd. Vroeger was ehealth niet veel meer dan het doorlopen van vaststaande modules, waar je vervolgens al dan niet feedback op kreeg van een behandelaar via berichten of beeldbellen. Soms heel helpend, maar inhoudelijk niet heel veel verder gevorderd dan de ouderwetse zelfhulpboeken. Wel vaak leuker overigens, omdat in die modules bijvoorbeeld ook vaak filmpjes en animaties zitten. Ook is het duidelijker wanneer je een onderdeel hebt afgerond en krijg je reminders wanneer je het te lang laat liggen. Dat zijn allemaal dingen die de motivatie vergroten.

Effectiviteit

Uit onderzoek blijkt dat ook deze “ouderwetse” e-health interventies effectief zijn. De meeste onderzoeken zijn gedaan bij mensen met angst- en stemmingsklachten. Zelfhulpmodules zijn beter dan niks doen, en het is nog weer een stapje beter als de module begeleid wordt door een therapeut. De effectiviteit van de behandeling is dan in sommige behandelingen gelijk aan die van een face to face behandeling. Maar: de meeste onderzoeken zijn gedaan met mensen met zogeheten “enkelvoudige” problematiek en de behandelingen waren kortdurend. In Nederland is dat de populatie van de eerste lijn, ofwel de generalistische basis GGZ. Er zijn geen goede onderzoeken naar de effectiviteit van e-health in de tweede lijn (gespecialiseerde GGZ), dus voor mensen met meer complexe problemen.

Ontwikkeling

De behandelplatforms die e-health aanbieden zijn snel doorontwikkeld en tegenwoordig is het veel beter mogelijk om een behandeling op maat te maken. Therapeut en cliënt beslissen samen wat er nodig is, werken daar aan en passen de richting van de behandeling zo nodig aan. Je bent dus niet meer gebonden aan starre behandelmodules; er kan vraaggericht en flexibel gewerkt worden. Ook kun je vaak mensen uit je omgeving bij je behandeling betrekken. Zij krijgen dan aparte inloggegevens en kunnen meepraten.

Voordelen

Veel cliënten vinden het een voordeel dat ze in hun eigen omgeving aan hun herstel kunnen werken. Online behandeling bespaart hen (reis)tijd en zorgt ervoor dat ze met hun behandeling bezig kunnen zijn op een moment dat hun uitkomt. Ze zijn dus niet meer afhankelijk van de werktijden van de psycholoog. Daarnaast kunnen er andere redenen zijn waarom mensen niet snel naar een psychologenpraktijk of instelling gaan, zoals schaamte. Bij een online behandeling speelt dit niet.

Voorwaarden, succes- en faalfactoren

Er zijn wel een aantal factoren waar je rekening mee moet houden. Iemand die een online behandeling volgt, moet voldoende handig zijn met apparaten (computer/smartphone/tablet) en mag niet in een crisis verkeren. Net als in een face to face behandeling, moet de therapeut inschatten of de behandelmethoden die hij tot zijn beschikking heeft, passen bij de klachten en doelen van de cliënt. Verder helpt het als je je gevoelens gemakkelijk schriftelijk uit kunt drukken, je het meestal gemakkelijk vindt om online open te zijn, vertrouwen hebt in een online behandeling en daartoe gemotiveerd bent. Problemen rondom concentratie, planning en vergeetachtigheid kunnen verstorend werken, maar dat hoeft niet per se. Bespreek het met je behandelaar. Denk er ook eens over na of er mensen in je omgeving zijn die je kunnen steunen bij deze behandeling. Tot slot is het belangrijk dat behandelaar en cliënt allebei inschatten dat er een goede werkrelatie kan ontstaan en dat je verwachtingen met elkaar bespreekt.

Kanttekeningen

Er wordt veel druk op de GGZ uitgeoefend door de overheid en zorgverzekeraars om met ehealth te gaan werken. Een belangrijk argument daarbij is dat het kostenbesparend zou werken, omdat het minder tijd kost. Mijn eigen ervaring is dat als je als behandelaar een goede behandeling op maat op wil zetten en aandacht besteedt aan je feedback, je ongeveer evenveel tijd besteedt aan de behandeling als face to face. Verder denk ik dat online behandeling soms te enthousiast wordt aangeprezen, terwijl het niet voor iedereen werkt. Als deze manier van communiceren de cliënt of de behandelaar niet ligt, geloof ik niet dat e-health effectief is. Daarom heeft het ook geen zin om het van bovenaf “op te leggen” als vast onderdeel van een behandeling in de GGZ. Te meer daar het effectiviteitsonderzoek in met name de gespecialiseerde GGZ eigenlijk nog tekortschiet. Online behandeling is zeker geen “quick fix”; verandering kost nou eenmaal moeite en tijd. Ik hoop dat cliënten en behandelaren daarin hun eigen wijsheid kunnen gebruiken en het alleen aangaan als ze allebei denken dat het iets toevoegt. Dan kan het, vanwege de hierboven genoemde voordelen, echt veel brengen!

Bronnen:

Andersson G, Cuijpers P, Carlbring P, Riper H, Hedman E, 2014. Guided Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: a systematic review and meta-analysis. World psychiatry : official journal of the World Psychiatric Association 13, 288-95.

Andrews G, Cuijpers P, Craske MG, McEvoy P, Titov N, (2010). Computer therapy for the anxiety and depressive disorders is effective, acceptable and practical health care: a meta-analysis. PloS one 5, e13196.

Spek, V., Cuijpers, P., Nyklicek, I., Riper, H., Keyzer, J., Pop, V., (2007). Internet-based cognitive behaviour therapy for symptoms of depression and anxiety: a meta-analysis. Psychological medicine 37, 319-28.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.