Beslishulp voor praten over psychische problemen op het werk

20 april 2018 by Linda Mulders
wrk.jpg

Keuzes rondom openheid op je werk over psychische problemen zijn heel persoonlijk en vaak ingewikkeld. Net als bij medische problemen is het niet verplicht om er iets over te zeggen. Maar een psychisch probleem kan je net zozeer hinderen in je werk als een lichamelijke klacht of handicap. Ook kan het zijn dat je het gevoel hebt niet jezelf te kunnen zijn, of steeds voorzichtig te moeten zijn om je klachten verborgen te houden. Toch vinden veel mensen het lastig om open te zijn; ze zijn bijvoorbeeld bang voor stigma. Dit artikel gaat over afwegingen die je kunt maken en hoe je het aanpakt als je ervoor kiest om je situatie te bespreken. Onderaan vind je enkele handige links, waaronder een beslishulp.

Wat is stigma?

Veel mensen hebben angst voor stigma als het gaat om openheid over psychische problemen. Stigma, of stigmatisering, heeft te maken met vooroordelen en de houding naar mensen met een bepaald kenmerk. In dit geval een psychische aandoening. Angst voor stigma kan een grote rol spelen bij keuzes rondom openheid, bijvoorbeeld omdat mensen zich er zorgen over maken wat anderen zullen denken of hoe ze zullen reageren. Ze trekken zich dan bij voorbaat terug. Ook schaamte kan hierbij een rol spelen. Uit een enquête in Engeland en Amerika blijkt dat veel mensen het idee hebben dat er nog steeds sprake is van stigma rondom stress en psychische problemen op het werk, dat ze er niet open over durven te zijn en dat ze niet denken dat hun baas hen zou steunen. Uit ditzelfde onderzoek blijkt echter ook dat 89% van de mensen – dus ook managers – inziet dat psychische gezondheid even belangrijk is als lichamelijke gezondheid, waar we een stuk gemakkelijker over praten. Bedenk ook: als je het niet probeert, kom je er ook nooit achter of negatieve verwachtingen kloppen. En als niemand erover praat, verdwijnt het verschijnsel stigma niet.

Wel bespreken?

Een goed uitgangspunt is om je te richten op de mogelijkheden en beperkingen die je problematiek heeft voor je werk. Je baas en je collega’s zijn geen therapeuten; het is verstandig om professioneel te blijven. Bepaal van tevoren tot in hoeverre je in detail wil treden. Het is prima om het algemeen te houden en je hoeft zeker niet je diagnose te zeggen als je dat niet wil. Het staat je vrij om het bij “een gezondheidsprobleem” te houden en verder over te gaan op de gevolgen voor je werk. Bijvoorbeeld dat je vaker vermoeid bent, dat je je moeilijk kunt concentreren of dat bepaalde taken je zwaar vallen. Oefen het zo nodig een keer met een vriend of familielid, bereid je voor op vragen. Als je iets niet wil vertellen, kun je rustig zeggen: “Dat hou ik liever voor me” of “ik wil er verder inhoudelijk niet veel over kwijt”. Volg je intuïtie hierin en beslis zelf wat voor jou veilig en comfortabel voelt. Denk je dat het binnen de bedrijfscultuur en de relatie met je leidinggevende en het team past om wel wat meer te vertellen, dan kun je dat natuurlijk doen. Bespreek ook hoe lang je verwacht deze klachten te hebben en welke aanpassingen voor jou belangrijk zijn, bijvoorbeeld meer flexibiliteit met deadlines, een rustigere werkplek of meer vrijaf om naar therapie te gaan. Benoem dat je aan je klachten werkt en daarvoor behandeld wordt (of gaat worden).

Voer dit gesprek bij voorkeur op een “rustig” moment waarop je klachten relatief stabiel zijn, dus laat het niet op een crisis aankomen. Je kunt dan helderder denken en hebt meer controle over het gesprek.

Sta open voor de reactie en luister goed naar wat iemand zegt; wellicht valt het wel mee. Leidinggevenden en collega’s zijn ook mensen en hebben zelf vaak ook periodes meegemaakt waarin het minder goed met hen ging.

Niet bespreken?

Je kunt er ook voor kiezen je leidinggevende niet op de hoogte te stellen, maar bij personeelszaken na te vragen of er bijvoorbeeld een ondersteuningsprogramma bestaat voor mensen met jouw problematiek. Soms zijn er trainingen of coaches beschikbaar binnen een bedrijf voor mensen die het wat moeilijker hebben. Je kunt personeelszaken vragen om jouw verzoek vertrouwelijk te behandelen – leg uit waarom je dat wil. Op deze manier hoeft je directe leidinggevende niet meteen te weten wat er aan de hand is.

Je kunt ook een directe collega in vertrouwen nemen zodat je in ieder geval een “maatje” hebt op het werk die weet wat er speelt, maar vraag van tevoren wel of die persoon het goed vindt als je iets persoonlijks deelt. Je kunt natuurlijk vragen om geheimhouding, maar let er wel op dat je je collega daardoor niet in een lastige positie brengt.

Daarnaast kun je extra aandacht besteden aan zelfzorg zodat je bijvoorbeeld in ieder geval voldoende slaapt, eet en beweegt om op je werk te kunnen functioneren.

Beslishulp

Openheid is een heel persoonlijke keuze en voor iedereen wegen andere afwegingen mee. Onlangs lanceerde Samen Sterk zonder Stigma een handige beslishulp over praten op het werk over psychische problemen. Je kunt daarmee voor jezelf inzichtelijk krijgen wat voor jou belangrijk is en er zitten goede tips in. SSzS is een organisatie die wil werken aan een samenleving waarin psychische problematiek bespreekbaar is. Ze richten zich op vergroting van de bewustwording van stigma en de impact ervan. Daarnaast geven ze handvatten zodat cliënten vanuit gelijkwaardigheid en diversiteit deel kunnen uitmaken van hun omgeving.

De beslishulp zit slim en uitgebreid in elkaar. Hij bestaat uit een aantal stappen:

  1. Je eigen keuzes rondom bespreekbaarheid inzichtelijk maken. De tool geeft een lijst de voor- en tegenargumenten voor openheid en vraagt je aan te vinken welke voor jou belangrijk zijn. Je kunt ook zelf een argument invullen.
  2. Op een rijtje zetten wat je nodig hebt op het werk, bijvoorbeeld aanpassingen of steun. Dit kan een belangrijke rol spelen in hoe open je wil zijn.
  3. In kaart brengen wat voor jou belangrijke waarden en doelen zijn die meespelen. Bijvoorbeeld jezelf kunnen zijn of de weg vrijmaken voor anderen om ook open te zijn over psychische problemen.
  4. Afwegen wat een goed moment is voor openheid (al tijdens de sollicitatie, pas op het moment dat je klachten in de weg beginnen te staan van je werk of ergens daar tussenin?) en wat je aan wie zou willen vertellen.
  5. Tips die je mee kunt laten wegen in je beslissing over wat en hoe je wil vertellen.

Meer lezen?

Samen Sterk zonder Stigma heeft ook een uitstekende pagina over wetgeving en privacy als het gaat om deze kwestie en je kunt op hun website ervaringsverhalen lezen van andere mensen.

Verder heeft Stichting Pandora een handig bestand met informatie, een steuntje in de rug. Pandora houdt zich bezig met voorlichting en belangenbehartiging voor mensen met psychische en psychiatrische problemen en hun naasten.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.