Laden. Even geduld aub.

Telefoon0683775936EMAIL: linda [@] psychologievandaag.nlOPENINGSTIJDEN:Maandag-vrijdag 09:00-17:00

Is psychologie een wetenschap?

2 december 2020 by Linda Mulders
steen.jpg

Is psychologie een wetenschap? Eens in de zoveel tijd stelt iemand mij deze vraag. Het antwoord is simpel en ingewikkeld tegelijk. Psychologie is zeker een wetenschap, namelijk een sociale wetenschap. Maar wat bedoelen we er precies mee als we dat zeggen? En wat zijn de beperkingen ervan? In dit artikel leg ik je de ins & outs uit. In de laatste alinea bespreek ik wat dit betekent voor als je in zorg bent.

Een klein stukje achtergrond

Deze vraag raakt aan wetenschapsfilosofie. Dat is een veel te breed (maar wel razend interessant!) vakgebied, waar ik hier niet uitgebreid op in zal gaan. Maar heel kort kun je het volgende zeggen: in de wetenschap heb je de zogenaamde “harde” of “exacte” wetenschappen, zoals natuurkunde, sterrenkunde en gedeeltelijk ook geneeskunde. Zij gaan uit van een objectieve werkelijkheid die je kunt meten en waar je mee kunt rekenen. Door de zwaartekracht valt een steen naar beneden, we leven in een zonnestelsel met zeven andere planeten, en de belangrijkste ader in het menselijk lichaam is de aorta. Dit is even vereenvoudigd, want ook in die wetenschappen zijn onderzoekers het vaak genoeg oneens.

Natuurlijk kun je niet alles op die manier meten. Mensen, samenlevingen, religie, kunst en taal zijn complex en bovendien voor een groot deel subjectief. Het is maar de vraag of er op deze gebieden een meetbare werkelijkheid is. Heeft het dan geen zin om wetenschap te bedrijven? Natuurlijk wel. Sociale wetenschap helpt bijvoorbeeld om patronen te ontdekken in de wereld waarin we leven, en ondersteunt discussies over dingen die we belangrijk vinden. Bijvoorbeeld rechtvaardigheid, welbevinden en menswaardigheid.

Mensen die een exacte wetenschap hebben gestudeerd, hebben daarna als titel “Master of Science”. Sociale wetenschappers en geesteswetenschappers heten “Master of Arts”. Daaraan kun je grofweg zien wat de benadering is van een discipline.

Psychologen zijn Master of Science. Dat komt doordat psychologie zich bezighoudt met het meten, begrijpen, classificeren en zo nodig behandelen van menselijke ervaringen, en daarbij methoden gebruikt die je ook in de exacte wetenschappen ziet. Maar eigenlijk zitten we een beetje tussen arts en science in. Minder afgebakend en exacte dan een “harde” wetenschap, maar wel meer dan de meeste andere sociale wetenschappen.

De replicatiecrisis

De discussie over de wetenschappelijkheid van psychologie is de afgelopen jaren hoog opgelopen. Dat begon in 2015 met een artikel van de Open Science Collaboration genaamd Estimating the Reproducibility of Psychological Science. Reproducibility is reproduceerbaarheid, of herhaalbaarheid. In de harde wetenschappen is dit een belangrijke factor. Het betekent dat als er een nieuwe wetenschappelijke bevinding is, een tweede (en derde, en vierde) wetenschapper dezelfde resultaten moet kunnen behalen. Als de theorie van de zwaartekracht klopt, verwacht je bijvoorbeeld dat alle stenen naar beneden vallen en niet alleen die van één wetenschapper. Wil iemand dit experiment herhalen, maar zijn steen valt naar boven, dan is de zwaartekracht blijkbaar niet zo’n goede theorie – behalve als je op de maan staat, maar dat kun je dan ook goed uitleggen. Kortom: hoe meer mensen jouw onderzoek kunnen herhalen, en daarbij dezelfde resultaten behalen, hoe betrouwbaarder je theorie.

De Open Science Collaboration heeft 100 psychologische onderzoeken herhaald, en kon maar een derde van de uitkomsten reproduceren. Meer mensen doken erin en vonden vergelijkbare uitkomsten. Er zijn allerlei theorieën over waarom dat zo is. De Wikipedia-pagina over dit onderwerp geeft een vrij goed overzicht. Ook andere wetenschappen kwamen er overigens bekaaid vanaf.

Wat betekent dat?

De psychologie is een menswetenschap en daarin valt een steen niet altijd naar beneden. Oftewel: wat waar is voor de een, is misschien niet waar voor de ander. En alle factoren in beeld krijgen die verklaren waarom dat zo is, is waarschijnlijk ondoenlijk. Dat betekent niet dat je het niet moet proberen, want begrip van de psyche kan mensen enorm helpen, maar wel dat enige bescheidenheid op zijn plek is.

Iemand die dit fantastisch uit kan leggen, is Trudy Dehue. Ze doet dat bijvoorbeeld in haar boek Betere Mensen uit 2018. Ze beschrijft daarin dat je je altijd moet realiseren dat aan alle wetenschap keuzes vooraf gaan. Menselijke keuzes, die misschien heel zorgvuldig zijn gemaakt, maar toch gevolgen hebben voor wat we vervolgens voor “waar” aannemen. Dit geldt overigens voor alle wetenschappen. Weet je nog dat we Pluto vroeger meerekenden als de negende planeet in ons zonnestelsel, totdat iemand aan de definities begon te rommelen? Nu is het een dwergplaneet die bij de ring van Neptunus hoort. Terwijl Pluto zelf in de tussentijd echt niet is veranderd.

Op het moment dat je hulp zoekt, betekent het dat je kritisch mag zijn. Vraag door over wat je behandelaar bedoelt met bepaalde termen. Bespreek het als iets niet herkenbaar is voor jou. Sta er samen bij stil of een voorgestelde behandeling ook in jouw specifieke situatie zal werken. Je behandelaar is de expert over zijn vakgebied. Hij gebruikt de kennis van zijn opleiding, maar ook zijn ervaringen als clinicus. Hij zegt iets echt niet zomaar. Jij bent echter de expert over jezelf. Jullie komen er vast uit; psychologen zijn prima in staat om dit soort gesprekken te voeren.

Lukt het niet? Dan leg je uit je echt goed hebt geluisterd naar wat je psycholoog zegt, maar dat jij nou net een van die mensen bent waarbij de steen naar boven valt. En vraag je of jullie samen kunnen uitpuzzelen waarom dat toch zo is

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.