Het KOP-model stap 1: overzicht creëren

4 augustus 2019 by Linda Mulders
overzicht.jpg

KOP-model stap 1: overzicht creëren

Het KOP-schema is een eenvoudig hulpmiddel om beter begrijpen wat je allemaal voelt en doet en waar je klachten vandaan komen. Het heeft aandacht voor zowel problemen als wat er goed gaat en het geeft een ingang om je gedrag te veranderen, zodat je je beter kunt gaan voelen. Je kan er prima zelf mee aan de slag. Een overzicht van de stappen vind je hier. Dit artikel gaat nader in op stap 1: overzicht.

Een leeg KOP-schema ziet er zo uit.

Klachten:

Omstandigheden:

Persoonskenmerken:

 

In de eerste stap ga je het KOP-schema nader invullen. Hoe doe je dat?

  1. Je klachten in kaart brengen

Klachten zijn de dingen die je zelf ervaart, waar je last van hebt. Bijvoorbeeld somberheid, slaapproblemen, concentratieproblemen enzovoort. Let op: schrijf hier alleen op wat je zelf voelt, en geen omstandigheden. Van een partner die veel werkt of een autoritaire baas kun je wel last hebben, maar dit zijn geen psychische klachten, omdat ze buiten jou om gebeuren.

Het kan lastig zijn om je klachten goed op een rijtje te zetten. Een goed beginpunt is om te noteren wat je hindert in je functioneren. Slaap je slecht en ben je er daardoor niet goed bij je op werk? Dat kan een klacht zijn. Krijg je steeds ruzie met je vriend of vriendin omdat je prikkelbaar bent? Durf je niet met de bus? Heb je telkens hoofdpijn of moet je er steeds aan denken dat je het allemaal niet meer aankunt? Ook dit kunnen klachten zijn. Schrijf op hoe lang je er al last van hebt en als hoe ernstig je je klachten ervaart, bijvoorbeeld op een schaal van 1 tot 10. Het is vaak nuttig om dit een paar dagen achter elkaar te doen, zodat je er ook inzicht in krijgt of het fluctueert (schommelt). Doe dat bijvoorbeeld in de vorm van een schema’tje met datum, klacht, situatie (wat was je aan het doen?), en ernst. Probeer een paar keer per dag te registreren. Klinkt flauw, levert echt veel informatie op. Heb je al eens iets gedaan om je klachten aan te pakken? Schrijf dat ook op. Denk na over de oorzaak en over wat je nodig denkt te hebben om je situatie te verbeteren. Heb je een behandelaar? Schrijf op wat je van hem of haar verwacht. Ben je al eens in behandeling geweest voor deze klachten? Noteer wat je eraan hebt gehad. Het kan zinvol zijn om oude behandelplannen of verslagen te bekijken. Zo nodig kun je je dossier opvragen. De afsluitbrief is vaak het meest interessant, deze bevat een samenvatting van het traject dat je hebt gehad.

  1. Je omstandigheden in kaart brengen

In deze stap ben je op zoek naar wat er de laatste tijd in je leven is gebeurd, wat mogelijk een rol kan spelen bij je klachten. In de psychologie noemen we dat factoren die klachten uitlokken of instandhouden. Let vooral op overgangsmomenten. Mensen die in een andere fase komen te zitten, merken dat vaak in hun gevoelsleven. Denk bijvoorbeeld aan mensen die net zijn gaan samenwonen, emt een nieuwe baan zijn begonnen, een kind hebben gekregen enzovoort. Komt er zo snel niks in je op? Ga dan de volgende domeinen eens af en schrijf in een paar steekwoorden op hoe je ervoor staat:

  • Werk
  • Gezondheid van jezelf en je naasten
  • Financiën
  • Woononmgeving
  • Relatie met partner, kinderen en ouders
  • Vriendenkring
  • Ontspanning

Denk er met name over na of je leven op deze domeinen in balans is. Ga ook na hoe je op dit punt in je leven terecht bent gekomen en hoe je over de toekomst denkt.

  1. Persoonskenmerken

In het overzichtsartikel beschreef ik al dat het bij deze stap gaat om je gebruikelijke reactiepatroon. Het kan moeilijk zijn om dit met de nodige afstand te bekijken. Niet iedereen is zich bewust van zijn reactiepatronen. Het kan daarom zinvol zijn om dit met iemand samen te doen. Je kunt eens kijken naar je eigen gedrag, verwachtingen, valkuilen en temperament op een aantal dimensies:

  • Omgaan met het leven: ben je vooral bezig met het nastreven van maximaal genot en ontspanning, of met het vermijden van risico’s, leed en tegenslag?
  • Ben je eerder optimist of pessimist?
  • Ben je egoïstisch of altruïstisch? Oftewel: wiens belang staat voor jou voorop?
  • Ben je iemand die afwacht of kom je juist impulsief in actie?
  • Zou je jezelf als introvert als juist als extravert omschrijven?
  • Ben je nieuwsgierig en open of meer naar binnen gekeerd?
  • Kun je je aanpassen, of hoe flexibel ben je?
  • Hoe zie je je eigen plaats in de wereld en handel je daarnaar?
  • Zijn anderen jou in principe gunstig of vijandig gezind?
  • Ben je geliefd of word je toch altijd over het hoofd gezien?
  • Ben je kwetsbaar of goed in staat om jezelf te verdedigen?

De factor persoonskenmerken dekt dus een brede lading en kan worden beschouwd als een gelaagd concept. De oorsprong kun je vaak vinden in je levensloop. Kijk naar belangrijke gebeurtenis en vraag jezelf af wat je daaruit geleerd zou kunnen hebben over jezelf, je sterke en zwakke kanten en de wereld om je heen.Het zijn leuke vragen om voor jezelf mee bezig te zijn, mede doordat ze vanzelf de vraag oproepen of het ook anders kan.

In de volgende stap ga je samenhang aanbrengen tussen de drie elementen van het KOP-schema.

© Psychologie Vandaag, kenniscentrum en online therapie 2018. Alle rechten voorbehouden.